“Özel Bölümünüzdeki görevlilerin tersine, yirminci yüzyılda ‘ölü canlar’ın varlığına inanmıyorum.” Bir Yerde/Jerzy KosinskiCanlı Ölüler
Jerzy Kosinski’nin
19 dile çevrilmiş olan ‘Bir Yerde’ isimli kitabı, Amerikan medyasına ve medya
aracılığıyla halkının normlar üzerinden algıladığı meselelerine çok ince
eleştirilerde bulunmayı amaç edinmiştir. Kitabın ilk yazıldığı ve yayınladığı
tarihe bakıldığında, 70’li yılların Amerikasını ve o dönem daha yeni icat
edilmiş televizyon ile halkın ilişkisini görüyoruz. Kosinski’nin romanı bir
Pazar günü başlamış ve 7 bölümde kaleme alınan hikayesi kuvvetle muhtemeldir ki
yine bir Pazar günü bitmiş. İnsanın zaman algısına yönelik bir dilimi ele almış
ve aslında bu vesileyle de medya’nın ne kadar sıra sürede söndüğünü, tabir-i
caizse bayatladığını göstermek istemiş. En olmadık kimseyi, en olmadık şekilde
bir anda pohpohlayarak tepelere çıkaran
medya, aslında sadece istediğini alır ve meselenin özüyle kimse ilgilenmez.
‘Chance’ eseri kim varsa o anda orada, medyatik olan o’dur, herkes onu konuşur.
Kitabın
kahramanı Bahçıvan Chance, kimliği ve soyu belirsiz asosyal bir adamdır. Yaşlı
ihtiyar bir adam tarafından eve alınmıştır ve her gün bahçesiyle uğraşır,
oyalanır ve hiç dışarıya çıkmadan, televizyondan gördüğü kadarıyla hayatını
yaşar. Hayatını tek farklı kılan unsur televizyondur ve hayat ile diriliğin
sembolü olan bahçesinden dışarı çıkmaz. Sadece yapay ve yönlendirmesi çok kolay
olan televizyon’daki hayatı olan Chance, bütün bu yabancılığı sorgulamaz bile.
Yalnızca kendi temel ihtiyaçları giderilir, yemeği verilir ve bir nevi
‘uyutulurak’ geçirir hayatını. Hiç hastalanmayan, hiçbir yerde kaydı olmayan,
hiç dışarı çıkmayarak absürd, olağandışı bir hayat yaşayan ve etrafı yaşlılarla
dolu olan Chance, artık geçmişte kalmış olan Amerika’nın saf çocuğudur. Geçmişe
dair tutunduğu son dalı olan Yaşlı İhtiyar da ölünce, düğümler çözülür ve
kimliksizliği nedeniyle sokağa atılır. Kapitalist düzen, emekçi bahçıvanı
dışarı atmıştır ve Chance’ın insanlarla bir araya gelir gelmez başlayan
medyatik bağlantısı onu alıp başka bir yere götürecektir.
Chance’ın,
tesadüfen E.E. isimli kadınla birlikte onun evine gitmesi ve sonrasında Mr.
Rand aracılığıyla tanıştığı Başkan ile arasında bir bağlantı kurulması
sebebiyle, televizyoncular, fotoğrafçılar ve kameracıların arasında geçen
hayatının onu nasıl bir yere taşıdığını görüyoruz kitap boyunca. Hakkında
hiçbir bilgi bulunamayan, ne idüğü belirsiz bir adamdır Mr. Gardiner. Bahçe
dışında hiçbir şey bilmemektedir ve ona sorulan soruların tamamını tek bildiği
bahçeden bahsederek anlatır. İnsanlar ve medya Chance’ın tüm bunları bilinçli
söylemiş olduğunu düşünse de, Chancey komplike düşünemeyecek kadar hayatın
dışında kalmıştır.
Bir Amerikan
prototipi olan bu Kosinski kitabı, Amerika’yı politik olarak taşlayarak,
Amerikan medya organlarını eleştirir. İlgi duyanlara tavsiye edilebilir.